Papiernie na terenie ziemi lubaczowskiej istniały w Horyńcu i w Cieszanowie. Stanisław Franciszek Gajerski opisał w swoim artykule tę papiernię z Cieszanowa, starając się znaleźć maksymalną ilość faktów z nią związaną i można jego artykuł przeczytać na stronie: rep.up.krakow.pl
Na stronie papiernie.pl znajdziemy wpis poświęcony horynieckiej papierni, obecnie na terenie Wólki Horynieckiej autorstwa Leszka Goetzendorf-Grabowskiego. Strona ta jest projektem Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju.
Pod koniec XVI w. właścicielami Horyńca i okolicznych wsi była rodzina Lutosławskich, ród szlachecki pochodzący z ziemi przemyskiej. Po burzliwych latach związanych z napadami tatarskimi na te ziemie, w 1637 r. właścicielami Horyńca została rodzina Gorelowskich, która trwała na tym terenie tylko do 1648 r. (do wybuchu wojny kozackiej). Właśnie z tymi rodzinami wiąże się powstanie papierni, która podobno nie istniała zbyt długo. Papier tu produkowany posiadał prawdopodobnie znaki wodne z herbem Lutosławskich – Korab, jak i Gorelowskich, a w późniejszym okresie papier znakowano również herbem Łabędź rodziny Telefusów, następnych właścicieli Horyńca.
Losy tej papierni nie zostały dotąd dokładniej zbadane przez historyków papiernictwa, ale dotychczasowe poszukiwania wykazały, że istnienie papierni na tym terenie było możliwe. Przez Horyniec-Zdrój przepływa rzeczka o nazwie Papiernia, nad którą leży przysiółek o nazwie Papiernia. Zarówno tam, jak i w Horyńcu-Zdroju występują obecnie nazwiska Papierniccy. Wieś, do której tę papiernię przypisywano, nazywała się Wólka Horyniecka.
Znaki wodne
Znaki wodne z herbem Lutosławskich – Korab oraz Gorelowskich, a w późniejszym okresie również herb Łabędź rodziny Telefusów, następnych właścicieli Horyńca.
Poniżej tablica z papierniami w Polsce z Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju:
Fotografie z Wólki Horynieckiej, widok na dawny teren z papiernią. Były tu młyny przy grobli, jeden z nich był nieopodal współczesnego mostu, prowadzącego z Wólki w stronę wsi Krzywe.
W dawnych czasach budowanie grobli i całej struktury pod budynek na takiej grobli, który miał być młynem wymagało dużych nakładów pracy. Dlatego powinny być z czasem takie miejsca powtórnie wykorzystywane do różnych celów, czy to młyn, papiernię, tartak, olejarnię, folusz. W innym miejscu trudno było coś takiego zrobić, jak już jakaś okolica była do tego dostosowana. Dlatego na najstarszych mapach, w okolicy 1779 roku, w miejscach gdzie były papiernie i przestały funkcjonować powinny być posadowione młyny. Miejsce z papiernią da się bardzo precyzyjnie określić w przypadku Horyńca. Mapy jednoznacznie określają miejsce, groblę i posadowienie budynków. Gorzej jest w przypadku Cieszanowa, bowiem na najstarszych dostępnych mapach stawy i groble z młynami były w centrum Cieszanowa, nieopodal obecnego pomnika Sobieskiego i w Nowym Siole, obok dworu. Dalej stawów na Brusience nie ma aż do Niemstowa. Tylko w przypadku centrum Cieszanowa nie ma informacji by tu była papiernia. Nazwa ta występuje od okolicy Żukowa, po Nowy Lubliniec, doliną którą płynie Łówczanka i Buszcza. Następnie, jak pisze Gajerski, nazwa Papiernia na okolicę z polami biegnie doliną Brusienki w okolicy przysiółka Folwarków – Niedbalica – ale tutaj nie ma żadnych stawów i śladów po takich założeniach. Natomiast mamy nazwy, które oddalają od samego Nowego Sioła na okolicę Niedbalicy, to co opisuje Gajerski wspominając o części Cieszanowa – Wola. Na mapie tuż sprzed II wojny mamy nazwy Wola Nowosielska i Cieszanowskie Folwarki Nowosielskie.
W tym przypadku mamy dość jasną sytuację, że „Papiernią” nazywano okolice dwóch dolin rzek: Brusienki i łączonej Łówczanki i Buszczy. Być może były tutaj dwie papiernie? Gajerski pisząc artykuł o papierni nie musiał posiadać dużej ilości materiałów i mógł się głównie posiłkować relacjami ludzi, które mogły być nieprecyzyjne. Temat wymaga dalszych badań, szczególnie terenowych.
Widok na przysiółek Papiernia w okolicy Horyńca
Materiały z terenu w okolicy Cieszanów – Nowy Lubliniec
W Nowym Lublińcu są stawy i grobla na której stał kiedyś młyn. Fundamenty młyna są bardzo stare. Cegła ma wymiary około 31 długości i 16 cm, szerokości, jest dość stara. Fundament ma też elementy z kamienia wapiennego z okolicy Brusna, nie jest obrabiany i wydobywany z kamieniołomu, tylko jest to „poluch”. Pokazuje to, że to dość stara budowla, ale trudno jednoznacznie określić jak stara.
Widok na okolicę doliny Łówczanki i Buszczy i pola nazywane Papiernią z drogi Nowy Lubliniec – Cieszanów:
Widok na dolinę Brusnienki i okolicę Niemstowa i Folwarki – Niedbalica z polami nazywanymi Papiernią:
